Bilo jednom…u 2019. godini

„Realizam je loša reč. U određenom smislu, sve je realnost! Ne postoji linija između imaginarnog i stvarnog.”

Reči su najpoznatnijeg vođe cirkuskih karavana u Italiji, reditelja Federika Felinija. Ove godine obeležava se stogodišnjica njegovog rođenja. Njegov amarcord i njegova fantazmagorija odveli su ga na američki kontinent gde je osvojio pet Oskara za film, dok je 1993. godine osvojio Oskara za životno delo. Ovaj neorealista smatra se jednim od najuticajnijih i najcitiranijih evropskih reditelja. Kada su u pitanju savremeni evropski filmski giganti, na 92. dodeli priznanja Akademije koja će se održati 10. februara po centralnoevropskom vremenu u Dolbi teatru u Los Anđelesu,  španski predstavnik biće Pedro Almodovar.

Njegov dvadeset prvi film (20 ½  kako ga opisuje filmski kritičar Piter Bredšo) Bol i slava, jeste idiosinkrastično ostvarenje, sačinjeno od najintimnijih ispovesti maestra, delimično tačno formulisano kao autobiografski film. Delimično tačna formulacija, s toga što je film mnogo više od toga. Životna uloga, kako navode određeni kritičari, Antonija Banderasa uvrstila ga je među nominovane za najbolju glavnu mušku ulogu. Takođe, film će se takmičiti u borbi za najbolji strani dugometražni film. Svog predstavnika u ovoj kategoriji, kao i u kategoriji za najbolji dokumentarac, imaće i Severna Makedonija. Zemlja meda, delo koreditelja Tamare Kotevske i Ljubomira Stefanova, osvajanjem tri nagrade na Sandens festivalu i nominacijama za Oskara već odlazi u istoriju filma kao najuspešnije delo filmske umetnosti sa ovog prostora.

Ono beleži život izdašne i poslednje žene-pčelarke, Hatidže, njene arhaične metode bavljenja ovim zanatom, kao i njene snove skrojene usred izumrlog zaseoka gde su poslednji meštani ona i njena nepokretna majka. Svojim debijem, Jadnici, francuski reditelj Lađ Li  referiše se na klasik Viktora Igoa, pa se mesto radnje u oba dela poklapaju. Stanovnici predgrađa Pariza, u ovoj policijskoj drami, u kontinuiranoj dekadenciji, na istom su odstojanju od civilizacijskih tekovina kao i junaci romana iz 19. veka.  Uz ove probrane arthaus filmove koji će ugledati svetlost kalifornijskog sunca, stajaće u ovoj i u nizu drugih kategorija jedan predstavnik iz Azije, tačnije Južne Koreje.

Parazit. U intervjuu za RTS, reditelj Bong Džon-Ho, na pitanje da li može žanrovski da odredi sopstveni film, rekao je „da je to krimi-triler-crna komedija-porodična drama-akcioni film. Nemoguće ga je definisati. Kad god dobijem to pitanje, odgovor ne znam, a ne zna ga ni onaj ko pita. I to mi se baš dopada.” Malo je reći, ovo ostvarenje dopalo se i kritici i najširoj filmskoj publici (geografski gledano), pa je  njena lukrativnost, što retko biva, u saglasju sa doslednom beskompromisnošću potpisnika ovog filma u pogledu njegovih umetničkih nastojanja i izraza. Sama fabula poigrava se sa sveprisutnim razlikama na relaciji bogati-siromašni kada se, četvoročlana siromašna južnokorejska porodica prevarom infiltrira kao kućna posluga u drugu, amerikanizovanu i dobro stojeću porodicu. Ta „poigravanja” proizvod su tehničkog umeća ove filmske ekipe, pa gledalac gubi sopstveni sud gutajući njegovu višeslojnost. Tako je Akademija, ovo kapitalno delo nominovala za šest Oskara, među kojima je i selekcija za Oskara za najbolji film, gde će Parazit stajati nasuprot drugim filmovima engleskog govornog područja.

Od mogućih deset kandidata u kategoriji Best picture, 2019. godina iznedrila je devet. Za čak dva, striming kompanija, od nedavno i produkcijska kuća Netfliks, odrešila je svoju kesu. Priča o braku,porodična drama i remek-delo Noe Baumbaha, pleni svojom sofisticiranom naracijom i upečatljivim glumačkim bravurama Skarlet Johanson i Adama Drajvera (oboje su kandidati za Oskara za najbolju glavnu ulogu). Glavni likovi, Čarli (pozorišni reditelj) i Nikol (pozorišna glumica), njujorški par sa sjajnim karijerama, par kakav se uglavnom viđa u filmovima Vudija Alena, preživljavaju raspad braka. U početku, iz ne tako jasnih i očitih uzroka, emotivna veza (prvo čežnjivo prikazana) krešendom prerasta u opšti metež, ovaploćen u sada već čuvenoj sceni, histerični obračun više suparnika nego bivših supružnika. Angažovanjem advokata, privatne nesuglasice transformišu se u javnu stvar, bračni spor se pravno i institucionalno razmatra, a interesi bivših supružnika zasenjuju interes deteta.

Na svoj spisak saradnji, Netfliks je stavio i  jednog filmskog velikana, Martina Skorsezea, u finansijski skupom eksperimentu, Irac. Sa budžetom od preko 150 miliona dolara, Skorseze je uspeo da prebrodi izazove i poteškoće, kao što je starost glumačkih veterana (De Niro, Peši i Paćino), pa i deceniju dugo stvaranje ovog filma, čija je dužina 209 minuta, koja mu se uračunava kao mana. Iako polazi oprobanim putem podžanra sa mafijaškom tematikom, kao i karakterističnom porodicom likova, Skorseze zanatskom umešnošću reafirmiše svoj višedecenijski ugled u filmskim i umetničkim krugovima.

Premijeru na Kanskom filmskom festivalu 2019. godine imao je Deveti film u opusu Kventina Tarantina. Zaštitno rediteljsko lice pop-kulture, „erotični filmofil”, ovoga puta za krajnji cilj imao je sam film i nostalgičnu ljubav prema kinematografiji. Bilo jednom…u Holivudu obraća nam se uvek aktuelnom Tarantinovom umetničkom vizijom.

Radnja filma odvija se 1969. godine u Los Anđelesu prateći fiktivnog holivudskog glumca Rika Daltona (Leonardo Dikaprio) i njegovog dublera i prijatelja Klifa Buta (Bred Pit). Linija kojom se pripovedanje kreće čini se veoma dezorijentisanom, pogotovo onda kada se uvidi da se glavna junakinja, Šeron Tejt, koju tumači Margo Robi, barem do samog kraja (i to posredno), sa glavnim likovima tematski ne ukršta. Film je bez zapleta, međutim, Tarantino dopušta sebi reviziju istorije i slobodnu interpretaciju činjenica, konkretno, vezanih za tragičan kraj Šeron Tejt koja je mučki ubijena od strane Mensonove sekte. „Užitak je u samom putu stvaranja filma, ma gde god nas ono na kraju odvelo.” U ovom slučaju, film je došao do nominacija za Oskara u deset kategorija. Film o strip junaku, Džoker, koji je na iznenađenje fetivalske publike osvojio Zlatnog lava za najbolji film u Veneciji, ove godine nominovan je za najveći broj zlatnih statueta. Tod Filips, reditelj poznat po komercijalno uspešnim komedijama (Mamurluk), pravi zaokret u svojoj karijeri. Iako oštro podeljena u oceni, deo kritike film naziva najvećim razočaranjem u godini, ovaj blokbaster postavlja neke nove standarde i kriterijume budućim filmskim adaptacijama strip junaka.

Ipak, centralna figura ovog ostvarenja jeste glavni glumac Hoakin Finiks, koji relativno kasno dobija zasluženu pažnju među publikom (Ona, Master, samo su neki od ranijih filmova u kojima je glumac briljirao). Vizuelizacija psihičke bolesti, društvena kritika, film o superjunaku, ili sve zajedno, svakako, ovaj film je reprezentativan uzorak svog žanra. Možda najveća konkurencija rediteljima u trci za prestižnu nagradu biće smela ratna epopeja Sema Mendesa, 1917. Surovi uslovi rovovskog ratovanja u Velikom ratu, poslužili su kao inspiracija reditelju i direktoru fotografije Rodžeru Dikinsu da rekreiraju ovu priču, lajtmotiv obrađen mnogo puta do sad. Inventivni, oni iznalaze rešenja kako bi nam stvorili iluziju jednog dugačkog kadra, tako da radnja filma ne trpi. Opšta mesta ratnih filmova prisutna su i ovde, dok jednostavan scenario dopunjuju moćni pejzaži linije fronta. Priča prati dva mlada vojnika, koja su se otisnula u misiju, sa minimalnim šansama za preživljavanje, ne bi li opozvali veliki napad btitanske vojske i tako spasili hiljadu i šeststo vojnika. Ogroman prostor ostavljen je mladim glumcima u glavnim ulogama Džordžu Mekeju i Čarlsu Čepmenu, koji vešto iznose ovaj zadatak. Kroz prizmu Američke Akademije filmske umetnosti vredno je spomenuti i Male žene Grete Gervig (6 nominacija), Džodžo zec Taike Vaititija (6 nominacija) i Le Man ’66: Slavna 24 sata Džejmska Mengolda (4 nominacije).

Filmska 2019. godina iako obiluje kvalitetnim fundusom filmova za najrazličitije ukuse, za Ivana Velisavljevića, filmskog kritičara, sa kojim smo imali prilike da razgovaramo, na fonu filmske umetnosti ona „nije revolucionarna”, međutim on dalje kaže da je za nju „karakteristična promena u svetu filmske produkcije” gde se javljaju novi i ozbiljni konkurenti na tržištu poput Netfliksa i drugih. On nas takođe podseća, da selekcija filmova američke filmske Akademije nije najbolji i jedini odraz filmskog stvaralaštva, s toga treba posmatrati širu sliku, širu od one koju nam pruža dodela Oskara.

AUTOR: Aleksa Jovanović

Ocenite tekst: