Ka betonskoj utopiji u Jugoslaviji

 U najuticajnijem muzeju moderne umetnosti, ,,MoMA” u Njujorku, od 15. jula pa sve do 13. januara 2019. godine biće izložena postavka posvećena, pre svega, arhitekturi bivše Jugoslavije. Izložba podrazumeva preko 400 modela, crteža, fotografija i video radova, a sve sa namerom da se prikaže arhitektura stare Jugoslavije u svom punom modernistićkom, brutalističkom sjaju, sa osvrtom na uticaj vodećih arhitetekata socijalističke Jugoslavije na tadašnju evorpsku arhitekturu, koja se u velikoj meri razlikovala od jugoslovenske, ali opet bila najsličnija njoj.


Izložba prati razvoj celokupne modernističke jugoslovenske arhitekture, od 1948 sve do 1980. godine, ali ne zbog smrti Josipa Broza Tita, već zbog same istorije svetske arhitekture, koja se u tom periodu okreće ka post-modernističkom stilu. Ona  oduhvata radove velikih arhitekata, poput Bogdana Bogdanovića, Juraja Neihardta. Svetlane Radović,  Edvarda Ravnikara i Milice Šterić, a organizovana je od strane glavnog kustosa za arhitekturu i dizajn  Martina Stierlia, gostujući kustos je Vladimir Kulić, a saradnica  Ana Kats, takođe iz odeljenja za arhitekturu i dizajn “MoMA”-e.

Proizvod svega i svačega
Ovo je jedna od retkih međunarodnih izložbi, koja za temu ima isključivo arhitekturu bivše Jugoslavije, koja je zbog samog uticaja komunističkog istoka i zapadnog sveta istovremeno, poprilično jedinstvena upravo zbog kontradiktornih, estetskih i funkcionalnih zahteva na koje je trebalo odgovoriti. Samim tim, razume se, na arhitekturu bivše Jugoslavije imale su veliki uticaj obe strane.   Arhitektura koja se pojavila – od međunarodnih stilskih nebodera do brutalističkih “društvenih kondezatora”, predstavlja manifestaciju radikalne raznolikosti, hibridnosti idealizma koji je karakterisao samu jugoslovensku državu, navedeno je u samoj najavi izložbe. Sa namerom da se skrene pažnja sa evro-centične tačke gledišta, koja je dominantna prilikom prikaza i analize moderne arhitekture, Martino Stierli je zapazio da jugoslovenska arhitektura, zapravo, predstavlja dobru polaznu tačku pri analizi modernističke arhitekture. Brutalizam, kao jedan od najefikasnijih stilova u arhitekturi upravo se u Jugoslaviji “prikazao” u svom potpunom sjaju. Izložba, između ostalog, teži da opovrgne utemeljeno mišljenje kako je jugoslovenska arhitektura u potpunosti proizvod komunističkog (istočnog) uticaja, Jugoslovenska arhitektura je zapravo proizvod raznih uticaja. Tadašnje arhitekte su u velikoj meri sarađivale i školovale se po Evropi i SAD-u, što je takođe uticalo na celokupnu tadašnju arhitekturu u Jugoslaviji, čak je i japanski metabolizam imao svoju ulogu.

 Izložba, u posebnim odeljcima, takođe ukazuje na to u kojoj meri su način i stil gradnje uticali na svakodnevni život. Baveći se i opštom urbanizacijom, tehnološkim eksperimentisanjem u uslovima samouprave, nakon svetskih ratova, ova izložba ukazuje i na globalni uticaj tadašnje jugoslovenske arhitekture. Pored, fotografija, video zapisa i dokumentacije koja se odnosi na izgradnju najvećih tadašnjih projekata, u samoj postvci mogu se primetiti i jedinstvena dizajnerska rešenja, nama svakako prepoznatljiva. Tako da se u okviru same postavke nalazi i crveni kiosk, gde se kupuju karte za samu izložbu, nameštaj, telefonski uređaji, televizori. Od skulpturalne unutrašnjosti Bele džamije u Visokom, zatim preko rekonstrukcije Skoplja nakon zemljotresa, pa sve do izgradnje novobeogradskih blokova, ova izložba ukazuje na opseg oblika i načina izgradnje u jugoslovenskoj arhitekturi, ona je zapravo reakcija na celokupni vrlog uticaja, koji su dolazili sa različitih delova sveta, a rezultat su specifičnih okolnosti u kojima se jugoslovenski narod u to vreme našao.

AUTOR: Stefan Rodić

Ocenite tekst:

Tags

MoMA