Velikan srpske istorije – Stefan Uroš I Nemanjić

Jedna od najznačajnijih dinastija srpske istorije vladala je u periodu od XIV do XVI veka,  a naziv je dobila po osnivaču Stefanu Nemanji. Mudri i u narodu poštovani vladari, postavili su temelje naše države i ostavili su dubok trag u srpskoj istoriji.


Uroš I Nemanjić, najmlađi sin Stefana Prvovenčanog i Ane Dandolo, vladao je Srbijom više od tri decenije od 1243 do 1276. godine. Pre njegovog dolaska na presto kratkotrajno su vladala njegova starija braća Radoslav i Vladislav. Kao što je nezadovoljna vlastela smenila Radoslava i dovela Vladislava na vlast, tako je nekoliko godina kasnije smenila Vladislava i građanskim ratom dovela Uroša I na vlast. On je svom bratu na upravljanje dao oblast Zetu (današnju Crnu Goru). Tradicionalno  je dodao titulu Stefan ispred svog imena, što su prilikom krunisanja činili svi Nemanjići kao simbol za reč kralj.

Uroš I je sprečio separatizam sporednih oblasti, proširio Srbiju na zapad, a njegovu vladavinu obeležio je i sukob sa Nikejskim carstvom, gde se našao na slabijoj strani pomažući Epirsku despotovinu.  Nekoliko puta se sukobio i sa Dubrovnikom, prvi put je sukob prekinula Ugarska, a ishod drugog sukoba, koji se vodio zbog otimanja srpskih primorskih zemalja od strane Dubrovnika, bio je da Dubrovnik plati danak ali se oslobađa plaćanja carina Urošu. Iako nije ostvario svoj dugo pripremani plan da napadne Vizantiju, smatra se jednim od naših najvažnijih vladara XIII veka, napredak koji je Srbija tada ostvarila omogućio je da se progres nastavi i u budućnosti.

Uroš I potiče iz drugog braka Stefana Prvovenčanog koji je pre Ane Dandolo bio oženjen sa ćerkom Vizantijskog cara Evdokijom.

Privredni razvoj
U njegovo doba Srbija je po prvi put ostvarila značajan napredak u trgovini, zanatstvu i rudarstvu. Na taj način naša zemlja je ojačala trgovačke veze sa ostatkom Evrope. Takođe tada je započeto kovanje srebrnog novca. Nove tehnike pronalaženja i prerade ruda plemenitih metala u našu zemlju doneli su nemački rudari poznati kao Sasi. Rudari, većinom Srbi ali i Sasi, bili su povlašćeni a posebna prava im je omogućavao zakon o rudnicima, drugi takav dokument u Evropi.

Uroš I se smatra jednim od naših najvažnijih vladara XIII veka, napredak koji je Srbija tada ostvarila omogućio je da se progres nastavi i u budućnosti.

Poznati rudnici bili su u Trepči, Rogozni, Rudniku i Novom Brdu, gde je otkriveno glamsko srebro (koje u sebi sadrži 30% zlata). Stefan Uroš I kovao je srebrni novac a veći prihodi su mu omogućili da se odvoji od vlastele i da priušti plaćenu vojsku koja će štititi zemlju od spoljnih neprijatelja.

Jelena Anžujska
Njegova supruga Jelena, s kojom je imao dva sina Dragutina i Milutina, vodi poreklo iz Francuske, i prema nekim podacima bila je rođaka Karla I. Veruje se da je njen suprug Uroš I kao simbol svoje ljubavi posadio jorgovane duž  Ibarske doline, od Kraljeva do Raške. I danas je taj deo poznat kao Dolina jorgovana ili kako je još zovu Dolina vekova.  Već desetak godina početkom maja održavaju se u njenu čast „Dani Jorgovana“ u blizini zamka Maglič koji je podigao Uros I. Prema legendi tri godine posle njene smrti javila se u snu jednom monahu i kada su otvorili njen grob telo joj je nađeno celo i očuvano „kao u rosi”. Od 1317. godine slavi se kao svetiteljka. Njeno prvo žitije napisao je srpski arhiepiskop Danilo II kao žitije prve srpske kraljice koja je postala svetiteljka. Njena zadužbina je manastir Gradac na padinama planine Golija. Nedavno je međunarodni tim naučnika pronašao na dnu jezera Gazivode ostatke dvora i drugo blago čuvene Jelene Anžujske. Ovi pronalasci predstavljaju kulturno i istorijsko blago zbog čega su tema Briselskog sporazuma.

Nedavno je međunarodni tim naučnika pronašao na dnu jezera Gazivode ostatke dvora i drugo blago čuvene Jelene Anžujske.

Zadužbine
Manastir Sopoćani nalazi se u blizini Novog Pazara kod izvora reke Raške. Smatra se da je podignut oko 1260. godine, ali nema preciznih podataka.  Freske manastira koje su radili najpoznatiji carigradski umetnici, proglašene su za remek delo, a najčuvenija među njima je Uspenje Bogorodice .Ovaj velelepni manastir je 1979. godine uvršten na UNESKO-vu listu svetske baštine, jer je u naučnim krugovima dostigao najveći domet evropskog slikarstva. Zamisao Uroša I bila je da ovo bude porodični mauzolej. Za njega je pripremljen sarkofag od crvenog mermera u jugozapadnom naosu crkve. U ovoj porodičnoj grobnici sahranjeni su njegova majka Ana Dandolo, arhiepiskop Jonikije I, mlađi Vukanov sin i prvi iguman manastira. Pre smrti Uroš se zamonašio i boravio u manastiru u Humu. Stefan Uroš I umro je u pedeset četvrtoj godini, 1277. godine u Humu.

AUTORKE: Aleksandra Marković i Anja Dmitrović

 

Ocenite tekst: